पावसाळा
आला की वातावरणात गारवा येतो, बाहेरचं वातावरण आल्हाददायक वाटतं आणि
रोजच्या दिनचर्येतही काही बदल होतात.
पण किडनीचा
आजार असलेल्या व्यक्तींनी पावसाळ्यात आपल्या आरोग्याकडे थोडं अधिक लक्ष देणं
गरजेचं असतं.
या काळात पाणी आणि अन्न दूषित होण्याची
शक्यता वाढू शकते. त्यामुळे पोटाचे विकार,
infections आणि इतर आरोग्यविषयक समस्या उद्भवू
शकतात. आधीपासून किडनीचे कार्य कमी झालेल्या व्यक्तींमध्ये अशा समस्यांकडे
दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
म्हणूनच अनेक रुग्ण आणि त्यांच्या
कुटुंबीयांच्या मनात एक प्रश्न असतो—
“पावसाळ्यात
किडनीच्या रुग्णांनी नेमकी कोणती काळजी घ्यावी?”
यासाठी खूप मोठी किंवा कठीण routine करण्याची
गरज नाही. काही छोट्या गोष्टींकडे वेळेवर लक्ष दिलं,
शरीरात होणारे बदल ओळखले आणि डॉक्टरांनी
सांगितलेले उपचार नियमित ठेवले, तर पावसाळ्यात होणाऱ्या काही अनावश्यक
समस्या टाळण्यास मदत होऊ शकते.
पावसाळ्यात किडनीच्या रुग्णांसाठी काळजी का महत्त्वाची आहे?
पावसाळ्यात हवामान बदलतं आणि त्यासोबत
रोजच्या आहारात, झोपेत आणि बाहेर जाण्या-येण्याच्या सवयींमध्येही बदल होतो.
बाहेरचं पाणी, उघड्यावरचं
अन्न, ओलसर वातावरण आणि इन्फेक्शन्समुळे काही लोकांना आरोग्याच्या समस्या
जाणवू शकतात.
किडनीच्या आजारामध्ये आधीच किडनीच्या
कार्यावर परिणाम झालेला असू शकतो. त्यामुळे उलटी,
जुलाब किंवा इन्फेक्शनसारखी
समस्या झाल्यास शरीरावर अतिरिक्त ताण येऊ शकतो.
विशेषतः उलटी-जुलाबामुळे शरीरातील पाणी
आणि इलेक्ट्रोलाइट्समध्ये बदल होऊ शकतात. काही परिस्थितींमध्ये यामुळे डिहायड्रेशन होऊन
किडनीच्या कार्यावरही परिणाम होऊ शकतो.
म्हणून पावसाळ्यात किडनीची काळजी घेणे
म्हणजे फक्त आहार बदलणे नव्हे.
स्वच्छता, सुरक्षित
अन्न-पाणी, औषधे, लक्षणे
आणि नियमित वैद्यकीय follow-up
याकडेही लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
1. पाणी कुठून आणि किती घेत आहात, याकडे
लक्ष द्या
पावसाळ्यात बाहेरचं पाणी स्वच्छ दिसत
असलं तरी ते सुरक्षित असेलच असं नाही.
दूषित पाण्यामुळे पोटाचे infections किंवा
इतर आजार होऊ शकतात. त्यामुळे शक्यतो
स्वच्छ आणि सुरक्षित पाणी प्या.
पण किडनीच्या रुग्णांसाठी इथे एक
महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.
प्रत्येक किडनीच्या रुग्णाने भरपूर पाणी
प्यायलंच पाहिजे असा नियम नाही.
काही रुग्णांना फ्लुइड इनटेक नियंत्रित
करण्याचा सल्ला दिला जातो, तर काही रुग्णांना अधिक किंवा वेगळ्या प्रमाणात फ्लुइड्स घेण्याची
गरज असू शकते.
हे किडनीचे कार्य, urine output, सूज, हृदयाचे आरोग्य आणि
इतर आरोग्याच्या परिस्थितींवर अवलंबून असू शकते.
म्हणून:
“किडनीसाठी
जास्तीत जास्त पाणी प्यायचं”
किंवा “सूज
आहे म्हणून पूर्ण पाणी बंद करायचं”
असा निर्णय स्वतःहून घेऊ नका.
तुमच्यासाठी योग्य fluid intake किती
असावे, हे डॉक्टर किंवा रीनल
dायटिशियन यांच्या सल्ल्याने ठरवा.
2. पावसाळ्यात होणाऱ्या इन्फेक्शन्सकडे दुर्लक्ष करू नका
पावसाळ्यात ओलावा आणि वातावरणातील
बदलांमुळे विविध infections होण्याची शक्यता वाढू शकते.
खालीलपैकी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे
दुर्लक्ष करू नका:
ताप
उलटी
जुलाब
पोटदुखी
लघवी करताना जळजळ
वारंवार लघवी होणे
खोकला किंवा इतर इन्फेक्शनची लक्षणे
किडनीचा आजार असताना अशा समस्यांकडे
वेळेवर लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः उलटी किंवा जुलाब झाल्यास शरीरातील पाणी आणि electrolytes कमी-जास्त
होऊ शकतात. त्यामुळे dehydration आणि कमजोरी जाणवू शकते.
अशा वेळी स्वतःहून उपचार करण्याऐवजी
डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
3. लघवीमध्ये झालेला बदल दुर्लक्षित करू नका
लघवीतील बदल अनेक कारणांमुळे होऊ शकतात.
त्यामुळे प्रत्येक बदल म्हणजे किडनीची समस्या असे नाही.
पण किडनीचा आजार असलेल्या व्यक्तीने
खालील बदलांकडे विशेष लक्ष द्यावे:
लघवी करताना जळजळ होणे
वारंवार लघवी होणे
लघवीचा रंग किंवा स्वरूप नेहमीपेक्षा वेगळे दिसणे
लघवीचे प्रमाण अचानक कमी होणे
लघवीमध्ये रक्त दिसणे
तापासोबत लघवीशी संबंधित लक्षणे जाणवणे
अशी लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
“पावसाळ्यामुळे
असेल” असा अंदाज घेऊन लघवीतील बदल दुर्लक्षित करू नका.
4. पोट बिघडलं तर स्वतःहून औषधे घेऊ नका
पावसाळ्यात बाहेरचं किंवा दूषित
अन्न-पाणी घेतल्यामुळे काही लोकांना उलटी किंवा जुलाब होऊ शकतात.
अशावेळी अनेकजण जवळच्या मेडिकलमधून औषध
घेऊन स्वतःच उपचार सुरू करतात.
पण किडनीचा आजार असलेल्या व्यक्तींनी
याबाबत विशेष काळजी घ्यावी.
काही औषधांचा किडनीच्या कार्यावर परिणाम
होऊ शकतो आणि काही औषधांचा डोस किडनीच्या कार्यानुसार बदलावी लागू शकते.
म्हणून:
उलटी, जुलाब, ताप
किंवा infection झाल्यास स्वतःहून औषधे सुरू करण्याऐवजी
डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
5. पेनकिलर्सचा स्वतःहून वापर टाळा
पावसाळ्यात शरीरदुखी, डोकेदुखी
किंवा तापामुळे पेनकिलर घेण्याची वेळ येऊ शकते.
पण किडनीच्या आजाराने त्रस्त असलेल्या
व्यक्तींनी पेनकिलर्स
स्वतःहून घेणे टाळावे.
विशेषतः NSAIDs या प्रकारातील काही पेनकिलर्स
किडनीच्या कार्यावर परिणाम करू शकतात.
म्हणून कोणतेही ओव्हर-द-काउंटर औषध घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य आहे. तसेच औषध
देणाऱ्या फार्मासिस्टला तुम्हाला किडनीचा आजार आहे हे नक्की सांगा.
“एक
गोळी घेतली तर काय होणार?” असा
विचार करून वारंवार औषधे घेणे योग्य नाही.
6. पावसात भिजल्यानंतर शरीराची काळजी घ्या
फक्त पावसात भिजल्यामुळे किडनी खराब
होते असे नाही.
मात्र भिजल्यानंतर ओले कपडे जास्त वेळ
घालून राहणे, शरीराची स्वच्छता न राखणे किंवा पाय सतत ओले ठेवणे यामुळे अस्वस्थता किंवा
इतर समस्या निर्माण होऊ शकतात.
म्हणून बाहेरून आल्यानंतर:
ओले कपडे शक्य तितक्या लवकर बदला
शरीर व्यवस्थित कोरडे करा
पाय स्वच्छ आणि कोरडे ठेवा
घरात जास्त ओलसरपणा राहणार नाही याची काळजी घ्या
या छोट्या सवयी आरोग्याची काळजी घेण्यास
मदत करू शकतात.
7. पावसाळ्यात बाहेरचं अन्न खाताना सावध रहा
पावसाळ्यात गरमागरम स्ट्रीट फूड खाण्याची
इच्छा होणं अगदी स्वाभाविक आहे.
पण किडनीच्या रुग्णांसाठी प्रश्न फक्त “हे आरोग्यासाठी योग्य आहे
का?”
एवढाच नसतो.
अन्नाची स्वच्छता, त्यामध्ये
असलेले मीठ, प्रक्रिया केलेले घटक आणि तुमच्या किडनीच्या स्थितीनुसार ते
योग्य आहे का, हेही महत्त्वाचे आहे.
बाहेरचं अन्न खाल्ल्यानंतर पोट बिघडत
असेल किंवा इन्फेक्शनची लक्षणे दिसत असतील तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.
तसंच,
किडनीच्या आजारामध्ये आहार प्रत्येक
रुग्णासाठी सारखा नसतो.
किडनीचे कार्य, potassium, phosphorus, sodium, diabetes, blood pressure आणि इतर आरोग्याच्या परिस्थितीनुसार
आहारामध्ये बदल आवश्यक असू शकतात.
म्हणून इंटरनेटवर मिळणारा कोणताही किडनी डाएट चार्ट स्वतःहून
फॉलो करण्यापेक्षा डॉक्टर किंवा रीनल
dायटिशियन यांनी सुचवलेली आहार योजना अधिक योग्य ठरते.
8. डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे आणि treatment नियमित
ठेवा
पावसाळा आला म्हणून तुमची उपचारांची दिनचर्या स्वतःहून
बदलण्याची गरज नाही.
काही रुग्णांना हवामान बदलल्यानंतर:
“आता
बरं वाटतंय, औषधं काही दिवस बंद करू का?”
असा विचार येऊ शकतो.
पण डॉक्टरांनी लिहून दिलेली
औषधे स्वतःहून बंद करणे किंवा dose बदलणे
योग्य नाही.
एखाद्या औषधामुळे त्रास होत असेल तर ते
स्वतःहून बंद करण्याऐवजी डॉक्टरांशी बोला.
डॉक्टरांनी सांगितलेली औषधे योग्य डोसमध्ये
आणि योग्य वेळी घेणे महत्त्वाचे आहे.
9. ब्लड प्रेशर आणि ब्लड शुगर कडेही
लक्ष द्या
किडनीचे आरोग्य आणि ब्लड
प्रेशर यांचा जवळचा संबंध आहे.
तसंच Diabetes
असलेल्या व्यक्तींमध्ये ब्लड
शुगर कंट्रोल महत्त्वाचा असतो.
पावसाळ्यात routine बदलल्यामुळे
काही लोक:
वेळेवर औषधे घेत नाहीत
शारीरिक हालचाल कमी करतात
आहाराची दिनचर्या बदलतात
नियमित monitoring करत नाहीत
यामुळे एकूण
आरोग्यावर वर परिणाम होऊ शकतो.
म्हणून तुमच्या डॉक्टरांनी BP किंवा
ब्लड शुगरचे मॉनिटरिंग सांगितले असेल, तर
ते नियमित करा.
10. पायांवर किंवा चेहऱ्यावर सूज वाढतेय का?
किडनीच्या आजारामध्ये सूजेकडे विशेष
लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः:
सकाळी चेहरा सुजलेला दिसणे
पाय किंवा घोटे नेहमीपेक्षा जास्त सुजणे
अंगठी किंवा चप्पल नेहमीपेक्षा घट्ट वाटणे
वजन अचानक वाढणे
असे बदल जाणवत असतील तर डॉक्टरांना
माहिती द्या.
पण सूज
आली म्हणून स्वतःहून पाणी कमी करणे,
पूर्णपणे बंद करणे किंवा औषधांची dose वाढवणे
योग्य नाही.
तुमच्या परिस्थितीनुसार योग्य उपचार
डॉक्टरच ठरवू शकतात.
11. शरीर खूप अशक्त वाटत असेल तर दुर्लक्ष करू नका
पावसाळ्यात थकवा किंवा कमजोरी जाणवणं
सामान्य वाटू शकतं.
पण किडनीच्या आजाराच्या रुग्णामध्ये
अचानक:
खूप जास्त कमजोरी
चक्कर
सतत मळमळ
भूक खूप कमी होणे
लघवी कमी होणे
नेहमीपेक्षा जास्त झोप येणे
असामान्य बेचैनी
अशी लक्षणे दिसत असतील तर डॉक्टरांशी
संपर्क करणे योग्य आहे.
शरीरात होणारे बदल वेळेवर ओळखणे
महत्त्वाचे आहे.
पावसाळ्यात किडनीच्या रुग्णांनी सर्वात
महत्त्वाचं काय लक्षात ठेवावं?
किडनीची काळजी घेण्यासाठी खूप मोठी checklist लक्षात
ठेवण्याची गरज नाही.
फक्त या गोष्टी लक्षात ठेवा:
स्वच्छ पाणी → सुरक्षित
अन्न → infections कडे लक्ष → औषधांमध्ये
स्वतःहून बदल नाही → symptoms दुर्लक्षित नाहीत → नियमित
वैद्यकीय follow-up
आणि सगळ्यात महत्त्वाचं—
प्रत्येक किडनीचा रुग्ण सारखा
नसतो.
एका व्यक्तीसाठी योग्य असलेला diet, fluid intake किंवा
उपचार दुसऱ्या व्यक्तीसाठी योग्य असेलच असं नाही.
किडनीचे कार्य, वय, इतर
आजार, औषधे आणि शरीराची स्थिती यानुसार काळजी घेण्याची पद्धत बदलू
शकते.
म्हणून तुमच्या kidney function आणि
आरोग्याची स्थिती नुसार डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
पावसाळ्यात
कोणती लक्षणे दिसली तर डॉक्टरांशी संपर्क करावा?
खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे जाणवत असतील
तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका:
-
लघवीचे प्रमाण अचानक कमी होणे
-
लघवी करताना जळजळ होणे
-
लघवीमध्ये रक्त दिसणे
-
सतत उलटी किंवा जुलाब होणे
-
ताप आणि इन्फेक्शनची लक्षणे
-
पाय किंवा चेहऱ्यावर अचानक वाढलेली सूज
-
श्वास घेण्यास त्रास होणे
-
खूप जास्त अशक्तपणा जाणवणे
-
चक्कर किंवा गोंधळ
-
रक्तदाबात मोठा बदल
श्वास घेण्यास तीव्र त्रास, छातीत
दुखणे, बेशुद्ध पडणे किंवा गंभीर अशक्तपणा असल्यास तातडीने वैद्यकीय
मदत घ्या.
शेवटी एक
महत्त्वाची गोष्ट…
पावसाळा म्हणजे फक्त वातावरण बदलण्याचा
ऋतू नाही. किडनीच्या आजारासोबत जगणाऱ्या व्यक्तीसाठी हा काळ थोडी
जास्त जागरूकता ठेवण्याचा
असतो.
पावसात भिजलात म्हणून घाबरण्याची गरज
नाही.
बाहेरचं एखादं अन्न खाल्लं
म्हणूनही लगेच घाबरण्याची गरज नाही.
पण इन्फेक्शनची लक्षणे, लघवीतील
बदल, सूज, उलटी-जुलाब किंवा अचानक वाढलेला थकवा याकडे दुर्लक्ष करणं योग्य नाही.
तुमची किडनी ज्या स्थितीत आहे, त्यानुसार
तुमची काळजीही वेगळी असू शकते.
म्हणून इंटरनेटवरील प्रत्येक सल्ला स्वतःवर
लागू करण्यापेक्षा तुमच्या डॉक्टरांनी दिलेल्या उपचार आणि
आहार योजनेला ला प्राधान्य द्या.
पावसाळ्यातही रोजच्या छोट्या-छोट्या
सवयींकडे लक्ष देणे आणि शरीरात होणारे बदल वेळेवर ओळखणे—हीच
किडनीच्या आरोग्याची ची काळजी घेण्याची एक महत्त्वाची सुरुवात आहे.
Healvibe Ayurveda – Pune
किडनीच्या आरोग्याबाबत काही शंका असतील
किंवा तुमच्या symptoms मध्ये बदल जाणवत असेल,
तर योग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
Medical Disclaimer:
ही माहिती सामान्य आरोग्यविषयक
जनजागृतीसाठी आहे. प्रत्येक रुग्णाची किडनीची स्थिती वेगळी असू शकते. त्यामुळे
औषधे, fluid intake किंवा diet मध्ये स्वतःहून कोणताही बदल करू नका. योग्य मार्गदर्शनासाठी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.